Ο ΡΗΓΑΣ ἐγεννήθη εἰς Βελεστῖνον τῆς Θεσσαλίας, εἰς τὰς ἀρχαίας Φεράς, καὶ διὰ τοῦτο ὠνομάσθη Φεραῖος. Ἐξεπαιδεύθη εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Ζαγορᾶς. Περὶ τὸ 1780 ἀπῆλθεν εἰς Βουκουρέστιον, ὅπου συνεπλήρωσε τὴν ἐκπαίδευσίν του εἰς τὰ ἐκεῖ λαμπρὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα.

Ὁ Ρήγας ἀφιέρωσε τὴν ζωήν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δούλης πατρίδος του. Ὅτε εὑρίσκετο εἰς τὸ Βουκουρέστιον, ἐγνωρίσθη μὲ πολλοὺς πατριώτας καὶ ξένους δυναμένους νὰ τὸν  βοηθήσουν εἰς τὸ ἔργον του. Εἶχε συχνὴν ἀλληλογραφίαν μετὰ ἀρματωλῶν καὶ ἐπισκόπων καὶ ἄλλων προυχόντων τῆς Ἑλλάδος. Συνέγραψε χάρτην τῆς Ἑλλάδος μὲ πρωτεύουσαν τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἓν βιβλίον πολεμικόν, ὀνομαζόμενον «Ἐγκόλπιον στρατιωτικόν»· ἔγραψε τὸν ὕμνον : «Ὥς πότε παλληκάρια, νὰ ζῶμεν στὰ στενά, μονάχοι σὰ λιοντάρια, στὶς ράχες, στὰ βουνά».

Διὰ νὰ τυπώση τὰ βιβλία του, μετέβη εἰς Βιέννην καὶ ἐνεθουσίασεν ὅλους τοὺς Ἕλληνας μεγαλεμπόρους ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖ μετέβη καὶ ὁ Περραιβός, διὰ νὰ σπουδάση τὴν ἰατρικήν. Ἦσαν φίλοι ἀπὸ τὸ Βουκουρέστιον. Ὁ Ρήγας τὸν ἐδέχθη εἰς τὴν οἰκίαν του καὶ τοῦ ἐξήγησε τοὺς σκοπούς του ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Οὗτος δὲ ἀπεφάσισε νὰ συναγωνισθῇ μετ’ αὐτοῦ.

Ὁ Ρήγας ἤνοιξεν ἀλληλογραφίαν καὶ μὲ τὸν Ναπολέοντα καὶ ἐζήτησε τὴν βοήθειάν του διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος. Βραδύτερον ἀπεφάσισε ν’ ἀφήση τὴν Βιέννην καὶ νὰ μεταβῆ εἰς Βενετίαν πρὸς συνάντησιν τοῦ Ναπολέοντος. Δέκα ἡμέρας πρὶν ἀναχωρήση, ἔστειλεν ὅλα τὰ πράγματά του πρὸς τὸν ἐν Τεργέστῃ φίλον του Ἀντώνιον Κορωνιόν, δώδεκα κιβώτια πλήρη ἐκ τῶν ποιημάτων του καὶ ἕνα φάκελον γραμμάτων, διευθυνόμενον πρὸς τὸν Ναπολέοντα. Κατὰ δυστυχίαν ὁ Κορωνιὸς ἔλειπεν εἰς ταξίδιον καὶ τὰ γράμματα τοῦ Ρήγα ἔπεσαν εἰς χεῖρας τῆς αὐστριακῆς ἀστυνομίας.

Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἔφθασεν εἰς Τεργέστην ὁ Ρήγας καὶ ὁ Περραιβός. Εἰς τὸ ξενοδοχεῖον των ὅμως κατέφθασαν τὸ μεσονύκτιον αὐστριακοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ ἤρχισαν νὰ τοὺς ἀνακρίνουν. Ὅταν ἐτελείωσεν ἡ ἀνάκρισις τοῦ Ρήγα καὶ ἐστράφησαν πρὸς τὸν Περραιβόν, ὁ Ρήγας εἶπεν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς:

Ὁ νέος αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μαζί μου· εἶναι ἁπλοῦς συνοδοιπόρος μου· μεταβαίνει εἰς Παρισίους, διὰ νὰ σπουδάση ἰατρικήν.

Πιστεύσαντες τοὺς λόγους τοῦ Ρήγα οἱ ἀξιωματικοί, τὸν μὲν Περραιβὸν ἀφῆκαν ἐλεύθερον, τὸν δὲ Ρήγαν ἐφυλάκισαν. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας συνελήφθη καὶ ὁ Κορωνιὸς καὶ ἐστάλησαν καὶ οἱ δύο εἰς Βιέννην, ὅπου εἶχον συλληφθῆ καὶ ἄλλοι πέντε Ἕλληνες ἔμποροι. Πρὶν ἀναχωρήσουν ἐκ Τεργέστης, ὁ Ρήγας προσεπάθησε ν’ αὐτοκτονήση μὲ ἓν μικρὸν μαχαιρίδιον. Ἀλλὰ τὰ τραύματά του δὲν ἦσαν ἀρκετὰ σοβαρὰ καὶ δὲν ἀπέθανεν. Ὅταν οἱ φύλακες εἶδοντὸν Ρήγαν αἱμόφυρτον, ἔτρεξαν, ἀφῄρεσαν τὸ μαχαιρίδιον καὶ ἀνέφεραν τὸ συμβὰν εἰς τὸν διοικητήν, ὁ ὁποῖος ἔστειλεν ἀμέσως ἰατρούς, διὰ νὰ περιποιηθοῦν τὰς πληγάς του.

Τέλος,ἐστάλη εἰς Βιέννην καὶ ἐφυλακίσθη μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους. Ὁ αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας διὰ νὰ εὐχαριστήση τοὺς Τούρκους, διέταξε νὰ σταλοῦν εἰς Κωνσταντινούπολιν. Ἀλλὰ μόλις παρεδόθησαν εἰς τὸν πασᾶν τοῦ Βελιγραδίου, ἐφυλακίσθησαν καὶ ἔμειναν ἐκεῖ, διότι εἷς φίλος τοῦ Ρήγα, ὁ ἡγεμὼν τοῦ Βιδινίου Πασβάνογλους, κατέλαβεν ὅλας τὰς διαβάσεις τῶν δρόμων, διὰ νὰ τοὺς ἐλευθερώσῃ. Ἔπραξε δὲ τοῦτο, διότι καὶ ὁ Ρήγας ἄλλοτε εἰς Βλαχίαν εἶχε σώσει τὴν ζωὴν τοῦ Πασβάνογλου, ἐχθροῦ τοῦ Σουλτάνου.

Ἐπειδὴ ὁ πασᾶς τοῦ Βελιγραδίου ἔβλεπεν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τοῦ Ρήγα εἰς Κωνσταντινούπολιν ἦτο δύσκολος, ἀπεφάσισε νὰ πνίξῃ καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς συντρόφους του εἰς τὸν Ἰστρον ποταμόν. Διέταξε νὰ τοὺς ἐξαγάγουν ἀπὸ τὴν φυλακὴν ἕνα ἕνα, λέγοντες ὅτι ἐδόθη διαταγὴ νὰ εἰσέλθουν εἰς πλοῖον καὶ νὰ πλεύσουν εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἀλλ’ ἐκεῖνοι τοὺς ἔπνιξαν εἰς τὸν ποταμόν.

Ἔμεινε λοιπὸν ἔσχατος ὁ δυστυχὴς Ρήγας, ὅστις ἀπὸ τὰ κινήματα τῶν στρατιωτῶν ἐνόησεν, ὅτι οἱ σύντροφοί του δὲν εἰσῆλθον εἰς πλοῖον, ἀλλ’ εἰς τὸνἍδην· ἐνῷ δὲ εἷς στρατιώτης ἐπλησίασε νὰ σύρῃ τὸν ἴδιον, ὁ Ρήγας τὸν ἐκτύπησε μὲ τὴν πυγμὴν εἰς τὸ στῆθος τόσον δυνατά, ὥστε τὸν ἔρριψε κάτω ἡμιθανῆ. Ἀνήγγειλαν τὰ διατρέξαντα εἰς τὸν πασᾶν, ὅστις διέταξε νὰ τὸν φονεύσουν μὲ ὅπλον. Εἰσῆλθον τότε δύο Τοῦρκοι εἰς τὴν φυλακήν, ἔσυραν τὰ πιστόλια των ἀπὸ τὴν ζώνην των καὶ τὰ διηύθυναν πρὸς τὸ στῆθος του. Προτοῦ πέση ὅμως ὁ Ρήγας, εἶπε τουρκιστὶ πρὸς τοὺς δολοφόνους του:

―Ἔτσι ἀποθνήσκουν τὰ παλληκάρια. Ἀρκετὸν σπόρον ἐσκόρπισα· ἔρχεται ἡ ὥρα νὰ συνάξῃ τὸ ἔθνος μου τὸν γλυκὺν καρπόν.

Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς εὐγνωμονοῦσα ὕψωσε τὸν μαρμάρινον ἀνδριάντα τοῦ Ρήγα πρὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

Χ. Περραιβὸς

 

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΝ

ΕΚΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ν. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΚΟζΝΤΟΓΙΑΝΝΗ

Γ. ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΥ — Θ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Θ. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
ΑΘΗΝΑΙ 1952